Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (22)

XXII.  Pahabol-sulat sa aking asawa

Pinagtitibay ang pag-ibig  

sa iba’t ibang lagda, halimbawa,

nagiging singsing ang buwan.

Ngunit, wala dito ang aking pag-ibig.

Kundi,

ito ay nasa suot mong damit;

ang iyong kaluluwa ay nisnis ng hibla

na niyayakap ko anumang oras o panahon;

hinuhubad

upang masalamin natin ang isa’t isa

mula lamat ng balat hanggang pilat ng loob.

Nasa kahubdan natin ang aking pag-ibig.

Pinagtitibay ito ng titig na sumisilip

hanggang sa ubod ng iyong pintig sa dibdib.

Kahit

pangil ang buwan

na nakasampay sa langit. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (21)

XXI.Pahabol sulat: Ang Tacloban

ay airport na Daniel Z. Romualdez

ay traysikol, hindi traysikel

ay Kalipayan: magkatapat ang Medhealth at Suzuki Motors

ay graffiti ng Pilipinas Street Plan sa pader ng sementeryo

ay padyak na malalaki ang gulong, parang sa China

ay Bethany Hospital

ay Jollibee na katapat ng Simbahan ng Our Lady of Perpetual Help

ay higanteng in-can na Coke, Sprite at Royal

ay Robinsons kung saan nasa second floor ang LBC Express

ay Remedios Trinidad Romualdez Hospital kung saan ipinanganak si Intoy ko

ay sina Dr. Tobio at Dr. Ayaso

ay sina Yaya at Edward

ay si Bea na gifted child at mas magaling pa sa akin kung mag-English

ay sina Rachel, Ruby at Ruthie

ay sina Mama Linda at Papa Rodolfo

ay kulay orange na gate ng bahay

ay super delayed na telecast na laban nina Paquiao at Margarito

ay pampers, mittens, cotton balls, Bonna at breastfeeding

ay "Waray!",  "Ambot!", "Limpio!"

ay sina Baan at kasama niyang asawa ng mayor

ay pier na katabi lang ang Tacloban Public Market

ay Leyte Normal University

ay St. Paul Hospital kung saan nagpa-blood test si Intoy

ay Dream Cafe

ay Cafe Lucia at Tacloban Coliseum na laging nadadaanan pero di napuntahan

ay U.P. Tacloban at Sto. Nino Shrine

ay Adventure na auto at service

ay si Richard na batang elementary student

ay boarding fee na 30 pesos

ay Amikacin at Ampicillin

ay GMA, Rose Pharmacy at Mercury Drug Store kung saan brown out kanina

ay mga dilaw na multi-cab byaheng Tacloban-Robinsons

ay signboard na San Jose, Kalipayan, Imelda-Downtown, Diritso, Palo

ay sina Leah Ramos at Baby Boy Intoy Junior

ay ang malamig na alas-tres na hangin ng Kalipayan, Tacloban

na bigong higupin at patuyuin, ayaw magpaampat, ang mga luha sa pisngi

dahil sa anak nyang iiwan pabalik ng Angono at Maynila. #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula. Ang litrato ay mula sa http://www.google.com.ph/imglanding?q=Tacloban,+Leyte&hl=en&gbv=2&tbm=isch&tbnid=VdPcDh-sQeHWkM:&imgrefurl=http://www.lakbaypilipinas.com/travel_tacloban_city.html&imgurl=http://www.lakbaypilipinas.com/images/tacloban_leyte_capitol.jpg&w=364&h=259&ei=6oiyTdbqIYiIuAP79MGCBw&zoom=1&iact=hc&page=1&tbnh=125&tbnw=164&start=0&ndsp=10&ved=1t:429,r:0,s:0&biw=1003&bih=369

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (20)

XX .Sa kanto ng Real at Sagkahan

Ang kanto ng Real at Sagkahan sa Kalipayan, Tacloban

ang sangadaan ng mga buntonghininga.

Ng ina na akay-akay ang anak

habang patawid sa pedestrian lane

Ng drayber na nakasalat sa kambyo

habang nakaantabay sa go-signal ng traffic enforcer

Ng mga nakatalungkong padyak

habang naghihintay at nangungumbinsi ng pasahero

Ng mahabang pila ng mga tumataya sa lotto

kahit hindi pa nagsusuklay ang umagang alas-otso.

Samantala, may isang ama ang kipkip ang dyaryo;

katatawid pa lamang sa dulo ng pedestrian lane

at bitbit-bitbit ang binili niyang baby wipes, gatas at diaper.

Nadiskaril ang buntonghininga

nang muntik ng magbanggaan ang motor at padyak.

Sinulid na hininga lamang ang pagitan.

Pagkatapos, pareho silang bumubulong

habang papahiwalay, papalayo.

Ang ama naman ay papaliit na tuldok,

butil sa dulo ng pangungusap ng umaga.

Sa kanto ng Real at Sagkahan sa Kalipayan, Tacloban

kung saan nagsasangandaan ang mga buntonghininga. #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula.)

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (19)

XIX. Bilin

Sa iyong paglaki,

Anak,

magkakaroon ng kahulugan

ang espasyo't patlang.

Kahit kalahating puno ang daigdig,

may kalahati ang wala.

Kung tumitig ka man

at iyakap ang tingin ng kalinga sa mga wala,

magalit ka, mapoot.

Ngunit huwag,

huwag lamang magmukmok at magpakulong dito.

Diligan ng sigasig ng pag-asa ang poot.

Marami ngayon ang galit

sa daigdig dahil marami ang wala.

Ngunit sila ay nagmamahal at lumalaban

dahil nais nilang mawala ang wala

at ang poot ng kawalan. #

Mga Tula Tungkol sa Aking Anak at Asawa (18)

XVIII. Pananabik

Kung pananabik

ay dumadaloy,

sinasambit ko lamang sa isip ang

"Intoy! Intoy!"

At anong mahika ang nasa salita?

Luha itong pinapalis

ang puwing na naligaw sa mata

o kurot sa puso na bumara

dahil sa nananabik kang makita. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (17)

XVII. Pagpasok sa trabaho

Siya ay kanyang inilapag sa lamesa.

Pagkatapos, isinaksak niya ang extension cord.

Nag-charge ng cellphone.

Inilapat sa lamesa ang fan ng computer.

Ipinatong dito ang notebook.

Binuksan ito tulad ng isang bagong gising na mata. 

Pinindot ang "ON" ng notebook.

Pinili ng mouse ang "Defragmentation."

Nagtimpla ng kape.

Nang "Defragmentation Complete" na,

ini-restart ang computer.

Sinimulan niyang sulatin ang dapat sulatin

sa nakahanay na buong araw na gawain.

Pero bago tipain ang unang salita,

inubos muna ang kape at tinitigan siya:

ang nakakawdrong larawan na kay rikit.

Bubulong siya sa kanyang isip:

"Intoy! Intoy ko!" kasabay ang matipid na ngiti

at magaang na kurot ng titig sa kanyang

sa malambot na noo at pisngi.

Tahimik lang na sasagot

ang nakipagtitigang singkit na mga mata.

Alam niya, na kahit de-pindot ang maghapong trabaho,

may dahilan ang pagod;

kung bakit kailangang hindi mapagod.

At kung bakit kailangan higit na kumayod.

Dahil bukas, siya ay kanyang ilalapag muli sa lamesa. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (16)

XVI. Lawas

Duyan ang yayat kong bisig,

anak, at dito kita pinaghehele.

Nang maidlip, ipinagkatiwala kita sa kuna.

Kasabay ng ngalay, ng batak ng halubigat,

hinatak ang tingin ko sa malambot na uniberso

na naiwan sa aking kanang braso.

Rabaw ng pilapil sa mga natuyong bukirin?

Kalsada’t kalyehon ng mga nagdidigmaang lungsod?

Kikiwal-kiwal na bituka ng burukratismo?

Mapa ng kung saang daan

ng mga sangandaan ng isip at alalahanin?

Maraming marahil

ang dahil ng mga hilahil.

Ngunit ang tiyak ko lamang sa ngayon:

ito ang palatandaan sa iyong

limang buwan na lawas at bigat;

nagsasala-salabid ang lamat

na bumakat sa aking balat

tulad ng daldak na guhit sa palad.  #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (14)

XIV.Iyak

Parang iisa lamang ang uha at iyak

ngunit palaisipan ang dahilan.

Maaaring

gutom, gustong dumede

inagawan ng antok, hanap ay ugoy

di mapakali, dahil dumumi o naihi

gustong magpahele, dahil naglalambing.

Ngunit kung halos mabanat na ang mga ugat

at litid sa leeg, at wala sa mga ito ang dahilan

maaaring meron siyang dinadaing.

Doon mo mararamdaman na ang pag-iyak

ay kurot ng ligalig at aasamin mo na

sana ay nakakapagsalita na siya

upang bigyang hugis ang danas na sakit. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (13)

XIII. Ang bunsong kapatid ng tula

Kanina, sabay na dumating

ang Musa ng talinghaga

at ang iyak ng bata.

Sa unang pagkakataon,

ipinagkanulo ko ang aking selosang tula

sa iyak ng anak kong nasa kuna at nag-aapuhap ng kalinga.

Maiintindihan nya rin ako.

Dahil kailangang magpaubaya

at magpasintabi ng Musa-Tula

sa kanyang bunsong kapatid na umuuha. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (12)

XII. Himbing

Sa gitna ng kanyang alimpungat at himbing,

ang sariling daigdig na kanyang hinahabi.

Hindi dapat mapatid ang lubid

ng pasalit-salit na buntong-hininga.

Kaya kapag nabato-balani ka niya,

natututuhan mong kailangang ilapat

ang pinakamasinsin na katahimikan:

ang mahinhing bigat na lapat ng yapak

ang kiming pagpikit ng screen ng pinto

ang malambot na paghaplos sa kanyang bumbunan

at sa kanyang malutong na buto at kalamnan

kahit ang iyong marahang ihip

ng llyebo kwarentang tinig at hininga.

Dahil kung hindi,

mawawala sa pagkapako at pagkakaayon

ang lahat ng lawas at malulunod,

ikakandado niya tayo ng titig sa hangin.

Sa kanyang hugis puso't matimyas na labi

ay ang kanyang ngalangalang binabatak ng iyak:

ang palatandaang may nakapasok na hindi inaasahan

sa kanyang malutong at babasaging daigdig. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (11)

XI. Dalisay na galak

Hinahanap natin sa kanya

ang lagda ng dugo

ang mapa ng ating anino.

Para tayong mapangahas na manlalakbay

na kinakapa ang dilim ng daan

ang alon sa kanyang balat

ang arko sa kanyang kilay

ang dagat sa kanyang noo

ang bukal sa kanyang labi

ang baliktad na Bulkang Mayon sa kanyang baba

ang tulay ng San Juanico sa kanyang leeg

ang dalisay na hininga sa kanyang dibdib

ang babasaging uniberso sa dulo ng kanyang kuko

ang batong buhay na nasa kanyang tuhod

ang ugat ng badhi na nasa kanyang talampakan.

Matutuwa tayo kapag nakita natin ito.

O naaninag kahit papaano.

At kung may salamin lamang sa ating harapan,

habang ginagawa natin ito,

nadiskubre na rin natin marahil

ang ganitong tagpo noong tayo'y isilang:

dahil doon natin nauunawaan

ang kahulugan nang dalisay at bunsong galak. #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula. Ang litrato ay mula sa http://www.google.com.ph/imglanding?q=Father+looking+at+his+baby+son&hl=en&biw=1003&bih=369&gbv=2&tbm=isch&tbnid=_RflMdLFzuIFAM:&imgrefurl=http://www.givenlife.com/weekly/2010/09/you-yes-you-are-a-child-of-god/&imgurl=http://www.givenlife.com/images/weekly/father_son.jpg&w=300&h=239&ei=BXWyTfnLA4yuvgP1u-iIBw&zoom=0&iact=rc&page=1&tbnh=92&tbnw=116&start=0&ndsp=10&ved=1t:429,r:5,s:0

Tula Tungkol sa Aking Anak at Asawa (10)

X. Ang Aral

Kung matututo lamang

tayo sa kanya,

napakaganda ng daigdig:

Ito ay isang bote ng dede.

Hindi niya ito nakikita na

kalahating walang laman

kundi kalahating puno.

At ihahatid siya sa malambot na daigdig ng idlip.

Kung saan kulay bahaghari ang mga panaginip. #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula. Ang litrato ay mula sa
http://www.layoutsparks.com/1/46109/rainbow-colorful-clouds-design.html

Tula Tungkol sa Aking Anak at Asawa (9)

IX. Alamat sa awiting bayan

Saan isinisilang at kinakalinga

ang mga awitin at kwentong bayan?

Marahil, ang matris nito ay ang kuna

at ipinaghehele sa bisig ng isang lola.

Inday, Inday, nakain ka

Han kasunog han munyika

Pito ka tuig an paglaga

An aso waray kitaa.

At tulad ng sipol,

hangin itong inaamo at tinatawag

upang magkumot ng idlip at himbing.

Dandansoy...dandasoy...

Dandansoy...dandansoy...

Sa pagmulat at pagkamulagat

ay ang pabaon sa paglago at gunita

sa kakambal na lawas ng diwa at katauhan.

Inday, Inday, nakain ka

Han kasunog han munyika

Pito ka tuig an paglaga

An aso waray kitaa. #

 

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula. Ang litrato ay mula sa link na http://www.google.com.ph/imglanding?q=Smoke&hl=en&tbm=isch&tbnid=_s26p0fi31bd3M:&imgrefurl=http://www.everystockphoto.com/photo.php%253FimageId%253D228013&imgurl=http://everystockphoto.s3.amazonaws.com/smoke_spiral_organic_228013_l.jpg&w=400&h=308&ei=omuyTe6PNYGcvgOP8bWXBw&zoom=1&iact=hc&page=2&tbnh=115&tbnw=138&start=12&ndsp=12&ved=1t:429,r:1,s:12&biw=1003&bih=369

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (8)

VIII. Oyayi sa paghimbing

Pampatulog nyang awit

mga kanta ng Beatles;

Ang kanyang panaginip

ba'y "Across the Universe?"  #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula. Ang litrato ay mula sa link na http://www.google.com.ph/imglanding?q=Beatles+Across+the+Universe&um=1&hl=en&tbm=isch&tbnid=sE77gd_5aIb9sM:&imgrefurl=http://www.phillygirlabouttown.com/girl_about_town/2007/10/across-the-univ.html&imgurl=http://phillygirlabouttown.typepad.com/photos/uncategorized/2007/10/01/across.gif&w=400&h=362&ei=72eyTYycO4K6vwOtt8WPBw&zoom=1&iact=hc&page=1&tbnh=114&tbnw=126&start=0&ndsp=12&ved=1t:429,r:0,s:0&biw=1003&bih=369

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (7)

VII. Selyo

Ang unang selyo

sa dokumento ng palatandaan

ng kanyang pagsilang

ng kanyang sarili't kakanyahan

ay ang kaliwa't kanang badhi

ng kanyang munti at maririkit na talampakan.

(Para siyang bumoto nang dalawang beses

nitong nakaraang halalan sa barangay!)

Paalala, marahil, na saan man dumako,

malapit o malayo man ang marating

kailangan laging

lapat ang mga paa sa sahig ng lupa.

Dahil bilang isang nilalang,

doon tayo umuukit ng pangalan;

ang tabularasa at bakat na lumulutang sa kalawakan. #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula. Ang litrato ay mula sa link na http://www.google.com.ph/imglanding?q=Baby's+feet&hl=en&biw=1003&bih=369&tbm=isch&tbnid=ehMqRpiZy4ACTM:&imgrefurl=http://www.eyefetch.com/image.aspx%253FID%253D401772&imgurl=http://img1.eyefetch.com/p/14/401772-51d152dd-cc69-49c4-bf36-9a4cca3bc19a.jpg&w=700&h=466&ei=JmSyTcHpEYmAvgOW6figBw&zoom=1&iact=rc&page=2&tbnh=107&tbnw=150&start=12&ndsp=11&ved=1t:429,r:4,s:12

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (6)

VI. Pangngalan

Sa Information Office

ng Remedios Trinidad Romualdez Hospital:

"Anong pangalan ng baby?"

"Junior po.” 

At ako naman:

May dati na kong kakambal.

Pero siya,

ngayon,

hindi lang siya kakambal sa pangalan

kundi dugo, buto't laman,

ang dugtong na pusod ng aking kalalim-laliman.

Nakatatak ang aking anino

mula sa kanyang babasaging talampakan

hanggang sa malambot niyang bumbunan.

Nagsakatawang tao,

nagkatawang pangalan ako

sa bisa ng dokumento't tatak

ng aking bunso't panganay na anak. #

Mga Tula sa Aking Anak at Asawa (3-5)

III. Pagsilang

Anak, ngayon ang ika-siyam

na buwan nang pagkahuli at pagpiit

sa Morong 43.

Sila yung mga duktor

at manggagawang pangkalusugan 

na hinuli, habang nagseseminar

at nagsasanay sa paggagamot.

Siyam na buwan na silang

ikinulong dahil sa palsipikadong

arrest warrant at itinanim na ebidensya.

May dalawang nanay pa nga doon

na nagsilang habang nasa kulungan.

Siyam na buwan.

Ano'ng hiwaga o siyentipikong katuturan

ang siyam na buwan? Hindi ba't

isang kabuuan, parang isang siklo

ng sinapupunan?

Sa ganitong panahon at araw, anak,

isinilang ka. Ngayong araw.

Maligayang kaarawan.

IV.Ang tawag

Bandang alas-7:30 ng umaga.

Habang nasa taxi kami ni lola mo,

papuntang UST Hospital

para magpa-check up,

tumawag ang Tita Rachel mo.

At sa cellphone,

ipinarinig nya sa akin

ang mga bunso mong iyak at uha.

Pagkatapos nang maiksing

usapan,

ng balita,

at ng text

nag-lowbat ang cellphone ko.

Sa ganoong pagkakataon,

ang cellphone na nalowbat

ay humihiwa ng lamat sa ulirat

nang walang katulad.

Parang langgam na nangangagat

ang di mapakaling paghihintay.

V. Kay Rachel

Sa akin dapat

ang lakas sa bisig

ang ligalig sa isip

ang sumaklot na takot

ang panalanging umamot ng pag-asa at kaligtasan

na inihatag habang

ang iyong panganay na kapatid,

ang aking mahal na asawa, ay nagle-labor

at nasa kabilang hukay ang kanyang isang paa.

Kaya kalakip ang pasintabi't paumanhin

ay ang dalisay na pasasalamat.

Dahil sa iyong pag-ako at pagpapahiram

sa minsang pagkakataon na di malilimutan

Nang isilang si Intoy na minamahal nating lahat. #

(Disclaimer: Ang litrato ay hindi pag-aari ng may-akda. Ito ay halaw lamang sa Google. Inilangkap ang larawan sa orihinal kong tula upang makapag-ambag sa visual na imahen ng tula.)